Theo Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương),mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu đáng ghi nhận nhưng để tiếp tục giữ vai trò quan trọng đối với tăng trưởng, chuyển dịch cơ cấu kinh tế và xuất khẩu, ngành công nghiệp chế biến, chế tạo đang đứng trước yêu cầu chuyển từ gia công, lắp ráp sang làm chủ công nghệ, nâng tỷ lệ nội địa hóa và gia tăng giá trị trong chuỗi sản xuất.
Ảnh minh họa
Theo Bộ Công Thương, thời gian qua, một số ngành công nghiệp chủ lực, nền tảng đã được hình thành và phát triển như điện tử, viễn thông, công nghệ thông tin, dầu khí, luyện kim, sắt thép, cơ khí chế tạo, ô tô, xe máy, hóa chất, xi măng và vật liệu xây dựng. Năng lực sản xuất, xuất khẩu nhiều sản phẩm được nâng lên. Năm 2025, có 7 nhóm hàng công nghiệp chế biến đạt kim ngạch xuất khẩu trên 15 tỷ USD.
Tuy nhiên, mô hình phát triển hiện tại vẫn phụ thuộc nhiều vào gia công, lắp ráp, tận dụng nhân công chi phí thấp và dựa vào nguồn đầu vào nhập khẩu. Cùng với đó, tỷ lệ nội địa hóa vẫn còn rất khiêm tốn, năng lực tự chủ của nền công nghiệp còn thấp bởi ngành công nghiệp hỗ trợ và công nghiệp vật liệu phát triển chậm, khiến các doanh nghiệp trong nước trở nên dễ bị tổn thương trước những cú sốc và biến động từ chuỗi cung ứng toàn cầu.
Chia sẻ tại hội thảo về hợp tác công nghiệp chế tạo Việt Nam - Hà Lan do Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) tổ chức ngày 06/8, ông Phạm Văn Quân, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp, nhấn mạnh 6 giải pháp trọng tâm nhằm đến năm 2030 đưa ngành công nghiệp chế biến, chế tạo đóng góp khoảng 28% GDP. Cụ thể:
Thứ nhất, phát triển công nghiệp trên cơ sở thị trường trong nước là nền tảng, thị trường nước ngoài là động lực quan trọng. Phát triển thị trường trong nước là nền tảng quan trọng hỗ trợ phát triển công nghiệp bền vững, song hành với định hướng đẩy mạnh xuất khẩu. Lựa chọn các ngành, sản phẩm công nghiệp có tiềm năng thị trường lớn, bảo đảm hiệu quả kinh tế trong sản xuất công nghiệp.
Thứ hai, tái cấu trúc hệ thống công nghiệp theo hướng tích hợp, bảo đảm liên kết chặt chẽ giữa các khâu từ cung ứng đầu vào, sản xuất vật liệu, chế tạo, thiết kế - tích hợp đến triển khai dự án công nghiệp và kết nối thị trường. Đẩy mạnh liên kết giữa khu vực FDI và doanh nghiệp trong nước nhằm hình thành hệ sinh thái nhà cung ứng nội địa có năng lực, từng bước nâng cao mức độ tự chủ của nền công nghiệp.
Thứ ba, phát triển các ngành công nghiệp nền tảng theo hướng công nghệ cao, tự động hóa và sản xuất thông minh; chuyển dịch từ gia công, lắp ráp sang chế biến sâu và tham gia vào các khâu có giá trị gia tăng cao như thiết kế, phát triển vật liệu, công nghệ chế tạo và phân phối. Qua đó, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và giá trị gia tăng trong toàn chuỗi sản xuất công nghiệp.
Thứ tư, phát triển công nghiệp theo hướng xanh, số và tuần hoàn. Thúc đẩy hình thành khu công nghiệp sinh thái, khu công nghiệp thông minh và các mô hình sản xuất trung hòa carbon nhằm nâng cao khả năng thích ứng của nền công nghiệp trong bối cảnh chuyển dịch kinh tế toàn cầu.
Thứ năm, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và công nghệ 4.0 là động lực quan trọng nhất cho phát triển công nghiệp. Chú trọng đầu tư vào nghiên cứu và phát triển (R&D). Khuyến khích đổi mới sáng tạo trong sản xuất và phát triển sản phẩm có giá trị cao. Tăng cường mô hình hợp tác giữa doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học để thúc đẩy công nghệ nội địa.
Thứ sáu, nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố quyết định cho việc tăng năng suất, chất lượng trong công nghiệp. Đào tạo kỹ sư, công nhân có tay nghề cao đáp ứng yêu cầu của công nghiệp hiện đại. Hình thành đội ngũ nhân sự có khả năng tiếp nhận, làm chủ các công nghệ lõi, công nghệ chiến lược và các tri thức quản trị doanh nghiệp hiện đại để làm hạt nhân hình thành hệ thống doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo trong công nghiệp.
Với các giải pháp này, ngành công nghiệp Việt Nam trong thời gian tới được định hướng tái cấu trúc theo hướng lấy thị trường trong nước làm nền tảng, thị trường quốc tế làm động lực; chuyển dịch từ gia công thuần túy sang chế biến sâu, xanh, số và tuần hoàn./.
PV.