Theo Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương),công tác phòng vệ thương mại (PVTM) của Việt Nam ngày càng được triển khai chủ động trên cả hai chiều nhập khẩu và xuất khẩu. Các công cụ phòng vệ thương mại đang khẳng định vai trò là "lá chắn" pháp lý quan trọng, không chỉ bảo vệ sản xuất nội địa trước làn sóng cạnh tranh không lành mạnh mà còn hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực chủ động quản trị rủi ro và phát triển bền vững.
Cục PVTM cho biết, tính đến giữa tháng 9/2026, các mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam đã bị điều tra PVTM trong 327 vụ việc tại 27 thị trường. Riêng 9 tháng đầu năm 2026 phát sinh 27 vụ việc mới, nhiều hơn 4 vụ so với tổng số vụ việc của cả năm 2025. Diễn biến này đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với cơ quan quản lý, hiệp hội và doanh nghiệp trong việc theo dõi thị trường, nhận diện sớm rủi ro và chủ động ứng phó với các vụ việc phòng vệ thương mại tại nước ngoài.
Phát biểu tại Diễn đàn Phòng vệ thương mại lần thứ ba với chủ đề “Thúc đẩy năng lực sản xuất quốc gia - kiến tạo động lực cho tăng trưởng”, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân khẳng định: "Phòng vệ thương mại không phải là công cụ hạn chế cạnh tranh, mà là giải pháp bảo vệ sự cạnh tranh công bằng, củng cố niềm tin để doanh nghiệp đầu tư, đổi mới công nghệ, duy trì việc làm và bảo đảm chuỗi cung ứng".
Diễn đàn Phòng vệ thương mại 2026 - Ảnh: MOIT
Thực tiễn cho thấy, PVTM không phải là công cụ mang tính bảo hộ phi lý hay hạn chế cạnh tranh mà chính là giải pháp nhằm thiết lập môi trường cạnh tranh công bằng. Việc áp dụng các biện pháp này giúp ngăn chặn các hành vi thương mại thiếu lành mạnh, bảo vệ thị trường nội địa trước những biến động bất lợi từ bên ngoài và củng cố niềm tin cho các nhà sản xuất trong nước.
Cụ thể, đến nay Việt Nam đã khởi xướng điều tra 62 vụ việc (trong đó có 48 vụ chống bán phá giá, 01 vụ chống trợ cấp, 06 vụ tự vệ và 07 vụ chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ) và đang duy trì 37 biện pháp phòng vệ thương mại đối với hàng hóa nhập khẩu. Quy mô doanh thu của các DN sản xuất được bảo vệ đạt khoảng 626.000 tỷ đồng, khoảng 67.000 lao động được bảo vệ và tổng số thuế phòng vệ thương mại đóng góp ngân sách nhà nước trong năm 2025 đạt khoảng 2.500 tỷ đồng.
Đáng chú ý, thông qua việc áp dụng biện pháp PVTM, doanh nghiệp được trao một "khoảng thời gian chiến lược" cần thiết, tạo khoảng đệm giúp các đơn vị sản xuất củng cố nguồn lực, yên tâm đầu tư dài hạn, đổi mới công nghệ, tăng năng suất và giảm chi phí sản xuất để nâng cao sức cạnh tranh lâu dài.
Trước xu hướng các nước mở rộng phạm vi điều tra sang lẩn tránh biện pháp PVTM, gian lận xuất xứ và kiểm tra chặt chẽ mức độ chuyển đổi thực chất cũng như nguồn gốc nguyên liệu trong chuỗi cung ứng, yêu cầu đặt ra đối với doanh nghiệp Việt Nam là phải chuyển dịch mạnh mẽ về mặt tư duy. Thay vì bị động xử lý khi vụ việc đã phát sinh, doanh nghiệp và các hiệp hội ngành hàng cần chủ động quản trị rủi ro ngay từ đầu. Điều này đòi hỏi việc nâng cao năng lực cảnh báo sớm, chuẩn hóa hệ thống dữ liệu kế toán - sản xuất, kiểm soát nghiêm ngặt nguồn gốc nguyên liệu và đảm bảo khả năng truy vết chuỗi cung ứng./.
PV.