Tìm giải pháp đột phá phát triển công nghiệp hỗ trợ Việt Nam

Tại Hội thảo,Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị nhấn mạnh, trong yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và nâng cao năng lực sản xuất, công nghệ của nền kinh tế, công nghiệp hỗ trợ không phải là bộ phận thứ yếu mà là một trong những nền tảng hình thành năng lực công nghiệp quốc gia. Thêm vào đó, một nền công nghiệp mạnh không chỉ được đo bằng quy mô sản xuất và xuất khẩu sản phẩm cuối cùng mà quan trọng hơn là khả năng làm chủ vật liệu, linh kiện, thiết bị, công nghệ, thiết kế, tiêu chuẩn, dịch vụ kỹ thuật và các khâu có giá trị gia tăng cao.

Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc cùng các đồng chí chủ trì Hội thảo - Ảnh: chinhphu.vn/Phương Nguyên

Mặc dù được xác định là ngành công nghiệp nền tảng, ưu tiên phát triển để tạo đà cho các ngành kinh tế mũi nhọn khác, nhưng thời gian qua công nghiệp hỗ trợ vẫn là khâu yếu trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Điểm nghẽn lớn hiện nay không chỉ là số lượng doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng mà còn là năng lực của doanh nghiệp Việt Nam tại những tầng có giá trị gia tăng cao. Nhiều doanh nghiệp còn gặp khó khăn về vốn dài hạn, công nghệ, quản trị, tiêu chuẩn, nhân lực kỹ thuật và năng lực nghiên cứu - phát triển; liên kết giữa doanh nghiệp dẫn dắt với doanh nghiệp cung ứng, giữa doanh nghiệp với viện nghiên cứu, trường đại học và các trung tâm kỹ thuật chưa hình thành được hệ sinh thái thực sự hiệu quả. Sự tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào các khâu nghiên cứu - phát triển, thiết kế, phát triển vật liệu, thử nghiệm, chứng nhận, sở hữu trí tuệ và tích hợp hệ thống còn hạn chế.

Do vậy, trong chiến lược phát triển, cần phải chuyển từ "nội địa hóa sản phẩm" sang "nội địa hóa giá trị và năng lực"; phải xác định giá trị nào được tạo ra trong nước, công nghệ nào được làm chủ, doanh nghiệp Việt Nam đang đứng ở đâu và có thể tiến lên tầng nào của chuỗi giá trị, ông Nguyễn Thanh Nghị nhấn mạnh.

Trong bối cảnh hiện nay, bên cạnh việc tiếp tục rà soát, bổ sung chính sách kịp thời, ngành công nghiệp hỗ trợ phải chuyển mạnh sang tổ chức thực hiện có trọng tâm, có kết quả và có khả năng đo lường. Bảy định hướng chiến lược đã được đưa ra nhằm thúc đẩy và tạo bước đột phá cho công nghiệp hỗ trợ.

Cụ thể, thứ nhất, xác định công nghiệp hỗ trợ là bộ phận cấu thành của chiến lược phát triển công nghiệp quốc gia. Mỗi ngành công nghiệp chủ lực cần xác định rõ những vật liệu, linh kiện, phân hệ, thiết bị, công nghệ và dịch vụ kỹ thuật mà Việt Nam cần làm chủ; những mắt xích có thể trở thành lợi thế cạnh tranh; những năng lực cần hình thành để bảo đảm chủ động, tự chủ và nâng cao vị thế trong chuỗi cung ứng.

Thứ hai, chuyển trọng tâm từ “có sản phẩm” sang “có năng lực." Trong đó, mục tiêu là hình thành năng lực thiết kế, công nghệ, vật liệu, quản trị chất lượng, thử nghiệm, chứng nhận và cải tiến liên tục.

Thứ ba, lấy doanh nghiệp làm trung tâm của hệ sinh thái phát triển công nghiệp hỗ trợ. Nhà nước tập trung kiến tạo thể chế, thị trường và hạ tầng; Doanh nghiệp dẫn dắt xác định nhu cầu, tiêu chuẩn và lộ trình phát triển nhà cung ứng; Doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ đầu tư nâng cao năng lực; Viện nghiên cứu, trường đại học và các trung tâm kỹ thuật tham gia giải quyết bài toán công nghệ, thử nghiệm, chứng nhận và năng lực.

Thứ tư, phát huy mạnh hơn vai trò của khu vực kinh tế tư nhân, doanh nghiệp Việt Nam và thu hút FDI trong xây dựng năng lực công nghiệp quốc gia. Trong công nghiệp hỗ trợ, đây là lực lượng trực tiếp đầu tư, đổi mới công nghệ và hình thành năng lực cung ứng. Do đó, việc thu hút FDI cần chuyển mạnh theo hướng nâng cao chất lượng, hiệu quả và sức lan tỏa; coi công nghệ, nghiên cứu phát triển, nhân lực chất lượng cao và liên kết với doanh nghiệp Việt Nam.

Thứ năm, lựa chọn có trọng tâm các ngành và công nghệ ưu tiên, nhất là những lĩnh vực có khả năng tạo hiệu ứng lan tỏa lớn. Theo đó, tiếp tục nâng cấp chuỗi công nghiệp hỗ trợ trong các ngành công nghiệp hiện hữu đồng thời chủ động chuẩn bị năng lực cho các lĩnh vực mới, như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, robot và tự động hóa, vật liệu mới, pin và lưu trữ năng lượng, thiết bị bay không người lái, hàng không-vũ trụ, các lĩnh vực công nghiệp mới và hệ thống sản xuất thông minh.

Thứ sáu, xây dựng hạ tầng công nghiệp và hạ tầng kỹ thuật dùng chung đáp ứng chuẩn quốc tế. 

Thứ bảy, đổi mới phương thức hỗ trợ của Nhà nước theo hướng tập trung, có điều kiện và gắn với kết quả. Nguồn lực Nhà nước cần thực sự đóng vai trò “vốn mồi,” tập trung vào những khâu mà doanh nghiệp khó tự vượt qua trong giai đoạn đầu, như nghiên cứu-phát triển, thiết kế, phát triển mẫu, thử nghiệm, chứng nhận, đổi mới công nghệ, đào tạo nhân lực và chuyển đổi số./.

PV.