Dệt may Việt Nam tìm hướng nâng cao sức cạnh tranh trước biến động toàn cầu

Áp lực từ thị trường và chi phí sản xuất

Doanh nghiệp dệt may cần duy trì được đơn hàng hiện có, đồng thời chủ động tìm kiếm thị trường mới và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu.

Ngành dệt may Việt Nam đang bước vào giai đoạn cạnh tranh ngày càng quyết liệt khi hoạt động sản xuất, xuất khẩu chịu tác động đồng thời từ nhiều yếu tố bên ngoài. Những thay đổi trong chính sách thương mại, thuế quan tại các thị trường lớn, căng thẳng địa chính trị và chi phí logistics tăng cao đã ảnh hưởng trực tiếp đến kế hoạch kinh doanh của nhiều doanh nghiệp.

Theo ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam (Vitas),thời gian qua, ngành dệt may phải đối diện nhiều khó khăn trước những biến động của thị trường quốc tế. Đặc biệt, các điều chỉnh về chính sách thuế của Mỹ và xung đột tại khu vực Trung Đông khiến chi phí vận chuyển, nguyên phụ liệu nhập khẩu tăng, tạo sức ép lên hiệu quả sản xuất.

Bên cạnh áp lực chi phí, nhu cầu tiêu dùng tại một số thị trường xuất khẩu chưa phục hồi đồng đều, khiến lượng đơn hàng có thời điểm sụt giảm hoặc được xác nhận chậm. Khách hàng quốc tế cũng có xu hướng rút ngắn thời hạn đặt hàng, tăng yêu cầu về tiến độ giao hàng và chất lượng sản phẩm. Điều này khiến doanh nghiệp khó chủ động xây dựng kế hoạch sản xuất dài hạn, đồng thời phải linh hoạt hơn trong việc bố trí lao động và kiểm soát chi phí.

Trong bối cảnh đó, các doanh nghiệp dệt may không chỉ phải cạnh tranh về giá mà còn cần đáp ứng những tiêu chuẩn ngày càng khắt khe liên quan đến chất lượng, nguồn gốc nguyên liệu, trách nhiệm xã hội và môi trường. Biên lợi nhuận chịu sức ép khi chi phí đầu vào tăng nhưng khả năng điều chỉnh giá bán còn hạn chế. Đây là thách thức đáng kể đối với những đơn vị chủ yếu tham gia vào khâu gia công, có giá trị gia tăng chưa cao.

Với ngành may, dù nhiều đơn vị đã có đơn hàng cho những tháng cuối năm, khách hàng vẫn có xu hướng đặt hàng ngắn hạn và chậm xác nhận. Sức mua phục hồi chưa đồng đều, trong khi cạnh tranh từ các quốc gia sản xuất lớn tiếp tục gia tăng. Điều này đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải linh hoạt hơn trong tổ chức sản xuất và quản trị chi phí.

Thuế quan làm gia tăng sức ép cạnh tranh

Một trong những yếu tố được doanh nghiệp dệt may quan tâm hiện nay là chính sách thuế tại thị trường Mỹ. Đây là thị trường xuất khẩu lớn nhất của ngành dệt may Việt Nam, chiếm khoảng 40,13% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành. Vì vậy, bất kỳ thay đổi nào về thuế nhập khẩu cũng có thể tác động đáng kể đến giá bán, khả năng giữ đơn hàng và thị phần của doanh nghiệp.

Mỹ áp dụng mức thuế bổ sung 12,5% theo Mục 301 liên quan đến việc thực thi các quy định về hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức. Mức thuế này được cộng trực tiếp vào thuế tối huệ quốc (MFN),khiến hàng dệt may Việt Nam gặp bất lợi nhất định so với một số quốc gia cạnh tranh.

Cụ thể, mức thuế bổ sung của Việt Nam cao hơn 2,5 điểm phần trăm so với một số đối thủ như Bangladesh, Campuchia, Indonesia và Ấn Độ. Chênh lệch thuế có thể tạo ra sức ép đáng kể trong bối cảnh doanh nghiệp đồng thời phải gánh chi phí sản xuất và vận chuyển tăng cao.

Ông Hoàng Mạnh Cầm, Chánh Văn phòng Hội đồng quản trị Vinatex, nhận định chính sách thuế mới có thể gây bất lợi cho hàng dệt may Việt Nam so với một số nguồn cung khác. Tuy nhiên, điều này chưa làm thay đổi căn bản vị thế của Việt Nam trong chuỗi cung ứng tại Mỹ. Năng lực sản xuất, khả năng đáp ứng linh hoạt và mức độ tham gia vào chuỗi cung ứng vẫn là những lợi thế quan trọng của doanh nghiệp trong nước.

Thực tế từ các đợt điều chỉnh thuế trước đây cho thấy, các thương hiệu quốc tế thường có xu hướng phân bổ lại đơn hàng giữa những quốc gia cung ứng thay vì nhanh chóng đưa hoạt động sản xuất trở lại thị trường Mỹ. Do đó, tác động của chính sách thuế có thể thể hiện rõ hơn ở sự dịch chuyển đơn hàng và mức độ cạnh tranh giữa các nhà sản xuất.

Trong năm 2027, sức ép này được dự báo tiếp tục gia tăng khi các thương hiệu quốc tế tái cơ cấu mạng lưới cung ứng và tập trung đơn hàng vào những nhà sản xuất có năng lực tốt hơn. Khả năng giữ vững thị phần vì thế không chỉ phụ thuộc vào giá thành mà còn liên quan đến năng suất, tốc độ giao hàng, khả năng phát triển sản phẩm, truy xuất nguồn gốc và mức độ tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế.

Đa dạng hóa thị trường, giảm phụ thuộc vào một số đối tác

Trước những biến động của thương mại toàn cầu, mở rộng thị trường xuất khẩu được xem là giải pháp quan trọng nhằm giảm thiểu rủi ro cho doanh nghiệp dệt may. Việc phụ thuộc lớn vào một số thị trường chủ lực khiến doanh nghiệp dễ bị tác động khi chính sách thuế, nhu cầu tiêu dùng hoặc điều kiện nhập khẩu thay đổi.

Theo ông Trương Văn Cẩm, doanh nghiệp cần chủ động duy trì các đơn hàng hiện có, đồng thời tìm kiếm khách hàng và thị trường mới. Đa dạng hóa thị trường không chỉ giúp phân tán rủi ro mà còn tạo thêm dư địa để doanh nghiệp điều chỉnh kế hoạch sản xuất khi một thị trường gặp khó khăn.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần tăng cường liên kết với các nhãn hàng và đối tác trong chuỗi cung ứng. Việc phối hợp chặt chẽ hơn giữa nhà sản xuất, nhà cung cấp nguyên phụ liệu và đơn vị phân phối có thể giúp các bên chia sẻ thông tin, chi phí cũng như rủi ro phát sinh. Đây cũng là cơ sở để doanh nghiệp nâng cao khả năng đáp ứng những yêu cầu ngày càng khắt khe từ khách hàng quốc tế.

Một vấn đề khác cần được quan tâm là năng lực chủ động nguồn nguyên phụ liệu. Khi giá nguyên liệu nhập khẩu và chi phí vận chuyển biến động, việc phát triển nguồn cung trong nước, mở rộng mạng lưới đối tác và tìm kiếm các nguồn cung thay thế sẽ giúp doanh nghiệp giảm áp lực về giá thành.

Đồng thời, việc nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và tăng cường liên kết giữa các khâu trong chuỗi sản xuất có ý nghĩa quan trọng đối với khả năng đáp ứng quy tắc xuất xứ tại các thị trường xuất khẩu. Đây cũng là yếu tố góp phần nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm dệt may Việt Nam, thay vì chủ yếu dựa vào hoạt động gia công.

Nâng năng suất, hướng tới phát triển bền vững

Bên cạnh việc mở rộng thị trường, đổi mới công nghệ và nâng cao hiệu quả sản xuất được xem là hướng đi lâu dài để ngành dệt may củng cố sức cạnh tranh. Khi lợi thế về chi phí lao động không còn là yếu tố quyết định, doanh nghiệp cần chuyển trọng tâm sang năng suất, chất lượng và khả năng tạo ra những sản phẩm có giá trị cao hơn.

Việc đầu tư vào công nghệ, tự động hóa và chuyển đổi số có thể hỗ trợ doanh nghiệp tối ưu quy trình sản xuất, kiểm soát chất lượng và quản lý đơn hàng. Những giải pháp này giúp giảm thời gian xử lý, hạn chế lãng phí nguyên liệu, đồng thời nâng cao khả năng đáp ứng các đơn hàng có yêu cầu kỹ thuật phức tạp.

Tuy nhiên, quá trình đổi mới cần được triển khai phù hợp với quy mô và điều kiện thực tế của từng doanh nghiệp. Thay vì đầu tư dàn trải, doanh nghiệp có thể ưu tiên những công đoạn còn nhiều hạn chế, lựa chọn công nghệ có khả năng mang lại hiệu quả rõ rệt và từng bước mở rộng sau khi đánh giá kết quả.

Song song với chuyển đổi số, xu hướng sản xuất xanh và phát triển bền vững đang trở thành yêu cầu quan trọng tại các thị trường xuất khẩu. Nhiều thương hiệu quốc tế ngày càng chú trọng đến nguồn gốc nguyên liệu, quy trình sản xuất, mức tiêu thụ năng lượng và trách nhiệm môi trường của nhà cung cấp. Do đó, doanh nghiệp dệt may cần chủ động cải thiện quy trình, sử dụng nguyên liệu thân thiện với môi trường và nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc.

Theo các doanh nghiệp trong ngành, việc đầu tư cho chất lượng sản phẩm, năng suất, nguồn nguyên phụ liệu và công nghệ cần được thực hiện đồng bộ. Đây không chỉ là giải pháp ứng phó trước những biến động trước mắt mà còn là điều kiện để nâng cao vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trong bối cảnh thị trường quốc tế tiếp tục thay đổi, sức chống chịu của ngành dệt may không chỉ được đo bằng khả năng duy trì kim ngạch xuất khẩu mà còn thể hiện ở năng lực thích ứng, chủ động nguồn cung và đổi mới phương thức sản xuất. Việc kết hợp giữa đa dạng hóa thị trường, nâng cao năng suất và chuyển đổi xanh sẽ góp phần giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro, cải thiện giá trị sản phẩm và tạo nền tảng tăng trưởng ổn định hơn trong thời gian tới.

TT