VEFTA: doanh nghiệp Việt có cơ hội tiếp cận thị trường có sức mua cao

Theo bà Nguyễn Sơn Trà, đại diện Vụ Phát triển thị trường ngoài nước và Thương mại đa biên (Bộ Công thương),sau 14 năm đàm phán với 21 phiên chính thức, Hiệp định VEFTA được ký kết ngày 18-10-2026, mở thêm cơ hội tiếp cận thị trường có sức mua cao, thúc đẩy thương mại và đầu tư giữa Việt Nam với 4 nước thành viên Hiệp hội Mậu dịch Tự do châu Âu (EFTA),gồm Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein.

Bộ Công thương lưu ý, EFTA không phải liên minh thuế quan nên doanh nghiệp cần nghiên cứu riêng biểu thuế, điều kiện nhập khẩu và nhu cầu tiêu dùng của từng nước. Mức độ mở cửa đối với nông sản cũng khác nhau. Thụy Sĩ và Liechtenstein xóa bỏ thuế ngay đối với khoảng 40% mặt hàng nông nghiệp, Na Uy 53% và Iceland 74%. Vì vậy, doanh nghiệp không thể áp dụng chung một cách tiếp cận cho cả 4 thị trường.

Toàn cảnh Hội thảo. (Ảnh: VCCI).

Về ưu đãi thuế quan, EFTA cam kết xóa bỏ thuế ngay đối với 90% số dòng thuế, tương đương 99,5% kim ngạch nhập khẩu từ Việt Nam. Trong đó, Thụy Sĩ và Liechtenstein xóa thuế khoảng 85% số dòng thuế, Na Uy hơn 90,7% và Iceland hơn 94%. Tuy nhiên, hàng hóa không đương nhiên được hưởng ưu đãi thuế quan mà phải thuộc biểu thuế ưu đãi đặc biệt, đáp ứng quy tắc xuất xứ, quy định về vận chuyển trực tiếp và có chứng từ chứng nhận xuất xứ. Ngoài ra, doanh nghiệp phải đáp ứng các yêu cầu về chất lượng, an toàn sản phẩm, truy xuất nguồn gốc, môi trường và trách nhiệm xã hội.

Tại hội thảo, ông Nguyễn Hoàng Hà, Phó Trưởng phòng Xuất xứ hàng hóa, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương),nhấn mạnh, doanh nghiệp cần phải xác định đúng tiêu chí xuất xứ thuần túy, chuyển đổi mã số, hàm lượng giá trị khu vực hoặc công đoạn sản xuất; nơi đóng gói không quyết định xuất xứ.

Cơ chế cộng gộp cho phép hàng phi nông nghiệp Việt Nam sử dụng nguyên liệu có xuất xứ ASEAN, EU theo điều kiện Hiệp định; EFTA được cộng gộp nguyên liệu EU. Cơ chế này hỗ trợ dệt may, da giày, chế biến, máy móc. Hàng Việt Nam qua hub logistics EU, chia tách lô sang EFTA cũng có cơ chế công nhận xuất xứ. Dù vậy, nguyên liệu mua từ ASEAN, EU không mặc nhiên được cộng gộp; doanh nghiệp phải đủ chứng từ.

Hồ sơ xuất xứ cần có hợp đồng, tờ khai hải quan, bảng kê nguyên liệu, quy trình sản xuất, vận đơn, hóa đơn. Trước mắt, C/O mẫu VNA được cấp qua eCoSys; hồ sơ nộp trực tuyến nhưng kết quả vẫn là bản giấy. Dự kiến năm 2029 mở rộng tự chứng nhận xuất xứ, tăng trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp. Quản trị dữ liệu nguyên liệu, định mức, nhà cung cấp và quy trình sản xuất vì thế phải làm thường xuyên.

Cùng với đó, doanh nghiệp cũng cần đáp ứng các tiêu chuẩn xanh, cam kết phát triển bền vững, môi trường, quản lý rừng, đa dạng sinh học và chống khai thác thủy sản bất hợp pháp (IUU). Doanh nghiệp phải kiểm soát đầu vào, tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải, chứng minh trách nhiệm toàn chuỗi. Chi phí chứng nhận, thử nghiệm, truy xuất, logistics và thiếu thông tin đối tác là gánh nặng với doanh nghiệp nhỏ.

Để biến cơ hội từ Hiệp định VEFTA thành đơn hàng và lợi nhuận, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký, Trưởng Ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, lưu ý: các doanh nghiệp không nên đợi đến khi hiệp định có hiệu lực mới bắt đầu tìm hiểu quy định, vì khi đó cơ hội đã thuộc về những doanh nghiệp có sự chuẩn bị sớm hơn. Bên cạnh đó, để VEFTA thực sự đi vào đời sống kinh doanh, cần có sự đồng hành của các cơ quan quản lý, hiệp hội ngành hàng và các tổ chức hỗ trợ trên ba hướng. Một là chuyển hóa các cam kết thành những hướng dẫn dễ hiểu, dễ tra cứu theo từng ngành hàng và từng thị trường. Hai là nâng cao năng lực cho doanh nghiệp về quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật và chứng nhận, đồng thời tăng cường kết nối với nhà nhập khẩu, nhà đầu tư và đối tác công nghệ từ EFTA. Ba là xây dựng cơ chế tiếp nhận và xử lý kịp thời những vướng mắc phát sinh từ thực tiễn./.

PV.