Mở khóa giá trị nông sản, Thái Nguyên hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao

Giải mã giá trị: Từ đặc sản đến tài sản kinh tế

Điểm chuyển biến rõ nét nhất của nông nghiệp Thái Nguyên là sự thay đổi trong tư duy phát triển theo hướng từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp.
Các sản phẩm đặc trưng không còn được nhìn nhận đơn thuần là nông sản địa phương, mà đang dần trở thành tài sản kinh tế có thể định giá, tiêu chuẩn hóa và tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Trong đó, cây chè được xem là minh chứng điển hình của kinh tế nông nghiệp Thái Nguyên.

Với diện tích gần 24.000 ha, sản lượng khoảng 260–270 nghìn tấn mỗi năm, (Tổng diện tích trồng chè toàn tỉnh hiện có trên 22.100 ha, sản lượng chè búp tươi đạt trên 265.000 tấn/năm (chiếm khoảng 17,3% diện tích và 24% sản lượng chè búp tươi của cả nước). chè không chỉ đảm bảo sinh kế cho hàng chục nghìn hộ dân mà còn là trụ cột của kinh tế nông thôn.

Sản phẩm Ngọc Xuân Trà Hương Vân và  Tam Phúc Trà Hương Vân của HTX Hương Vân Trà đạt tiêu chuẩn OCOP 5 sao

Tính đến hết năm 2025, toàn tỉnh có 598 lượt sản phẩm OCOP tham gia đánh giá, phân hạng và được công nhận đạt từ 3 đến 5 sao. Ngày 15/4/2026 Hội đồng đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP Trung ương đã công nhận thêm 3 sản phẩm của Thái Nguyên đạt tiêu chuẩn OCOP 5 sao, gồm: Ngọc Xuân Trà Hương Vân, Tam Phúc Trà Hương Vân (Hợp tác xã Hương Vân Trà) và Thanh Hải Trà - Trà Tôm Nõn Thượng hạng (Hợp tác xã chè La Bằng)

Điều đáng chú ý là hướng phát triển của chè Thái Nguyên không nằm ở mở rộng diện tích, mà là giá trị sản phẩm không ngừng được nâng cao. Minh chứng là nhiều sản phẩm chè đạt chuẩn OCOP 5 sao quốc gia như Ngọc Xuân Trà, Tam Phúc Trà (HTX Hương Vân Trà) hay Trà Tôm Nõn Thượng hạng (HTX chè La Bằng) cho thấy khả năng chinh phục phân khúc cao cấp ngày càng rõ nét.

Tính đến hết năm 2025, toàn tỉnh có 620 lượt sản phẩm OCOP từ 3–5 sao, với giá trị kinh tế tăng trên 20% sau khi được xếp hạng. Những con số này phản ánh một thực tế: giá trị nông sản không còn nằm ở sản lượng, mà ở chất lượng, thương hiệu và khả năng thị trường hóa.

Mở khóa chuỗi giá trị: OCOP và tái cấu trúc nông thôn

Nếu sản phẩm là “hạt nhân”, thì Chương trình OCOP chính là cơ chế quan trọng giúp chuẩn hóa và nâng tầm giá trị nông sản Thái Nguyên. Thông qua OCOP, các sản phẩm được chuẩn hóa theo tiêu chí rõ ràng, có truy xuất nguồn gốc, có thương hiệu và từng bước tiếp cận thị trường hiện đại.

Quan trọng hơn, chương trình đã thúc đẩy sự chuyển dịch trong tổ chức sản xuất: từ nhỏ lẻ, manh mún sang liên kết theo chuỗi giá trị, với sự tham gia ngày càng rõ nét của doanh nghiệp và HTX, trong khi thị trường được đặt ở vị trí trung tâm.

Đáng chú ý, OCOP còn giúp “đánh thức” giá trị bản địa – từ văn hóa, tri thức truyền thống đến tài nguyên thiên nhiên – để tạo nên sự khác biệt cho sản phẩm. Đây chính là nền tảng để nông sản Thái Nguyên chuyển từ cạnh tranh về giá sang cạnh tranh bằng giá trị gia tăng.

Công nghệ mở đường: Chuyển đổi số nâng cấp toàn chuỗi

Nếu OCOP là công cụ chuẩn hóa sản phẩm, thì chuyển đổi số chính là lực đẩy giúp mở rộng và tối ưu toàn bộ chuỗi giá trị. Công nghệ được ứng dụng từ khâu quy hoạch vùng sản xuất, quản lý vật tư đầu vào, giám sát quá trình canh tác đến truy xuất nguồn gốc và tiêu thụ sản phẩm. Nhiều hợp tác xã, doanh nghiệp đã sử dụng nhật ký điện tử, mã QR, phần mềm quản lý và các nền tảng thương mại điện tử.

Việc đưa nông sản lên sàn số không chỉ giúp mở rộng thị trường mà còn làm thay đổi phương thức tiêu thụ: giảm phụ thuộc vào trung gian, tăng tính minh bạch và nâng cao giá trị sản phẩm.

Thực tế cho thấy, doanh thu của nhiều hợp tác xã tăng từ 30–50% sau khi ứng dụng thương mại điện tử, trong đó doanh thu từ kênh trực tuyến chiếm khoảng 40%. Đến nay, gần 190 nghìn hộ sản xuất nông nghiệp trên địa bàn tỉnh đã được tạo tài khoản bán hàng trực tuyến; 100% chủ thể OCOP từ 3 sao trở lên tham gia nền tảng số.

Quan trọng hơn, chuyển đổi số đang thay đổi căn bản tư duy sản xuất – từ kinh nghiệm sang dữ liệu, từ manh mún sang liên kết, từ “bán cái mình có” sang “sản xuất cái thị trường cần”.

Mở rộng không gian: Nông nghiệp đa giá trị và kinh tế tuần hoàn

Không dừng lại ở nâng cấp sản phẩm, Thái Nguyên đang mở rộng không gian phát triển nông nghiệp theo hướng đa giá trị. Với lợi thế đa dạng sinh thái, tỉnh định hướng phát triển các mô hình tích hợp theo hướng: gắn với chế biến sâu, gắn với du lịch sinh thái – trải nghiệm, gắn với kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi số.

Theo đó, nhiều chương trình, dự án đã và đang được triển khai trên địa bàn. Tiêu biểu là Dự án “Hỗ trợ kinh tế tuần hoàn xanh thông qua cải thiện chuỗi giá trị nông nghiệp” do Chính phủ Hàn Quốc tài trợ là một bước đi cụ thể. Với tổng vốn gần 289 tỷ đồng, dự án tập trung phát triển các chuỗi giá trị nghệ, dong riềng, bí xanh, đồng thời xây dựng mô hình sản xuất – chế biến – tiêu thụ khép kín, gắn với sinh kế bền vững.

Cách tiếp cận này không chỉ nâng cao giá trị sản phẩm, mà còn tạo ra một hệ sinh thái nông nghiệp tích hợp, phù hợp với xu hướng phát triển xanh và bền vững.

Từ mở khóa giá trị đến định vị vị thế

Từ nền tảng sản phẩm, công nghệ và mô hình phát triển đã được định hình, Thái Nguyên đang chủ động kiến tạo hệ sinh thái thu hút đầu tư nông nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững và hội nhập sâu rộng. Trọng tâm xuyên suốt là phát triển các sản phẩm chủ lực đạt tiêu chuẩn chất lượng cao, có thương hiệu, bảo đảm truy xuất nguồn gốc; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học – công nghệ, thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện trong toàn chuỗi từ sản xuất, chế biến đến phân phối.

Thái Nguyên phát triển kinh tế nông nghiệp theo hướng "xanh", hiện đại và bền vững

Trong bối cảnh dòng vốn đầu tư toàn cầu đang tái cấu trúc theo hướng “xanh”, “bền vững” và gia tăng hàm lượng giá trị, cách tiếp cận này không chỉ nâng cao năng lực cạnh tranh của nông sản địa phương mà còn định vị lại vai trò của nông nghiệp trong cấu trúc phát triển. Thực tiễn cho thấy, khi sản phẩm được chuẩn hóa, chuỗi giá trị được hoàn thiện và thị trường được mở rộng, nông nghiệp không còn là lĩnh vực “đi sau” hay tiềm ẩn rủi ro cao, mà đang trở thành không gian đầu tư chiến lược, có khả năng tạo dòng tiền ổn định và giá trị gia tăng dài hạn.

Quá trình “mở khóa” giá trị nông sản không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà thực chất là bước chuyển mang tính cấu trúc của nông nghiệp Thái Nguyên: Từ khai thác lợi thế tự nhiên sang chủ động kiến tạo giá trị; từ sản xuất manh mún sang phát triển hệ sinh thái liên kết; từ tăng trưởng theo chiều rộng sang phát triển dựa trên chất lượng, hiệu quả và chiều sâu.

Trong giai đoạn tới, việc tháo gỡ các điểm nghẽn về tích tụ, tập trung đất đai; phát huy vai trò dẫn dắt của doanh nghiệp; đẩy mạnh công nghiệp chế biến và mở rộng liên kết thị trường sẽ là những điều kiện mang tính quyết định. Nếu được triển khai đồng bộ và nhất quán, Thái Nguyên hoàn toàn có cơ sở để bứt phá, trở thành trung tâm nông nghiệp giá trị cao của vùng trung du và miền núi phía Bắc. Hướng đi này không chỉ hiện thực hóa mục tiêu phát triển nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh, mà còn khẳng định một luận điểm quan trọng: nông nghiệp, khi được đặt đúng vị trí trong chuỗi giá trị và được dẫn dắt bằng công nghệ, thị trường và thể chế, sẽ không chỉ là “trụ đỡ” mà hoàn toàn có thể trở thành một cực tăng trưởng mới của nền kinh tế.

Tuấn Thành