AI trở thành “hạ tầng cạnh tranh” mới của ngành logistics

Tại Diễn đàn Công nghệ Logistics 2026 (VALOMA LogTech Forum 2026) diễn ra ngày 9/5 tại Hà Nội, nhiều chuyên gia và doanh nghiệp nhận định AI đang tái định hình mô hình vận hành của ngành logistics. Trong bối cảnh thị trường chuyển từ tăng trưởng theo chiều rộng sang cạnh tranh theo chiều sâu, doanh nghiệp logistics không còn nhiều lựa chọn ngoài việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ để nâng cao năng lực cạnh tranh.

Phát biểu tại diễn đàn, PGS.TS Nguyễn Thanh Chương, Chủ tịch Hiệp hội Phát triển nhân lực Logistics Việt Nam (VALOMA),cho rằng logistics hiện nay không chỉ là lĩnh vực “hậu cần” mà đã trở thành nền tảng quan trọng của kinh tế số, kinh tế xanh và thương mại toàn cầu. Sự bùng nổ của thương mại điện tử cùng yêu cầu giao hàng nhanh, chính xác với chi phí tối ưu đang buộc doanh nghiệp chuyển đổi mạnh mẽ từ mô hình vận hành truyền thống sang quản trị dựa trên dữ liệu và công nghệ.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thanh Chương - Chủ tịch Hiệp hội Phát triển nhân lực Logistics Việt Nam phát biểu

Theo các chuyên gia, AI hiện đã được ứng dụng ở nhiều khâu vận hành như tối ưu lộ trình giao hàng, quản lý kho bãi thông minh, tự động xử lý chứng từ, dự báo nhu cầu hàng hóa và phân tích dữ liệu chuỗi cung ứng theo thời gian thực. Việc ứng dụng AI không chỉ giúp doanh nghiệp cắt giảm chi phí mà còn nâng cao tốc độ xử lý, hạn chế sai sót và tăng khả năng thích ứng trước biến động thị trường.

Ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương),Chủ tịch danh dự VALOMA, cho biết nhiều doanh nghiệp logistics Việt Nam đã bắt đầu đưa AI vào tối ưu lộ trình giao hàng, quản lý kho bằng thị giác máy tính và tự động hóa quy trình vận hành. Tuy nhiên, khoảng cách giữa kỳ vọng công nghệ và năng lực triển khai thực tế vẫn là thách thức lớn, đặc biệt với các doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ.

Theo ông, trong bối cảnh đó, VALOMA LogTech Forum 2026 được kỳ vọng sẽ trở thành cầu nối để cơ quan quản lý, chuyên gia và doanh nghiệp cùng trao đổi kinh nghiệm, phân tích các vấn đề thực tiễn và tìm hướng đi phù hợp cho ngành logistics Việt Nam trong kỷ nguyên AI.

Đáng chú ý, nhiều tập đoàn logistics lớn trên thế giới đã xem AI là yếu tố bắt buộc trong vận hành. Đại diện Samsung SDS cho biết doanh nghiệp đã tích hợp AI sâu vào hoạt động logistics nhằm tự động hóa các quy trình lặp lại, cập nhật tồn kho theo thời gian thực và dự báo rủi ro chuỗi cung ứng. Trong khi đó, J&T Express Việt Nam cũng đang ứng dụng AI để xử lý hàng triệu đơn hàng mỗi ngày với độ chính xác cao hơn, từng bước thay thế phương thức quản lý phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm thủ công.

Theo đánh giá của giới chuyên gia, cuộc cạnh tranh trong ngành logistics thời gian tới sẽ không còn phụ thuộc chủ yếu vào quy mô kho bãi hay số lượng phương tiện vận tải, mà được quyết định bởi năng lực quản trị dữ liệu, tốc độ chuyển đổi số và khả năng ứng dụng AI của doanh nghiệp.

Chủ động chuyển đổi để không bị bỏ lại phía sau

Dù AI mở ra dư địa tăng trưởng lớn, thực tế cho thấy phần lớn doanh nghiệp logistics Việt Nam vẫn mới dừng ở mức số hóa cơ bản. Khoảng cách giữa kỳ vọng công nghệ và khả năng triển khai thực tế vẫn là bài toán lớn đối với nhiều doanh nghiệp.

PGS.TS Nguyễn Bình Minh, Viện trưởng Viện Công nghệ và Kinh tế số, Đại học Bách khoa Hà Nội, nhận định AI hiện không còn là công nghệ “nên áp dụng” mà đã trở thành “hạ tầng cạnh tranh cốt lõi” của ngành logistics. Theo nghiên cứu của McKinsey, AI có thể giúp doanh nghiệp tối ưu khoảng 15% chi phí logistics, giảm 35% lượng hàng tồn kho và nâng cao tới 65% chất lượng dịch vụ.

Tuy nhiên, để AI phát huy hiệu quả, doanh nghiệp cần xây dựng chiến lược chuyển đổi bài bản thay vì đầu tư dàn trải theo phong trào. Theo các chuyên gia, bước đi đầu tiên là chuẩn hóa và số hóa dữ liệu nội bộ nhằm hình thành nền tảng vận hành thống nhất. Sau đó, doanh nghiệp nên ưu tiên triển khai các bài toán nhỏ nhưng có khả năng đo lường hiệu quả rõ ràng trong thời gian ngắn để tạo niềm tin và động lực chuyển đổi.

Song song với đó, việc xây dựng cơ chế quản trị rủi ro liên quan đến bảo mật dữ liệu, trách nhiệm và đạo đức công nghệ cũng cần được đặt lên hàng đầu.

Trong bối cảnh ngành logistics Việt Nam duy trì tốc độ tăng trưởng 14-16% mỗi năm, AI được xem là “chìa khóa” giúp doanh nghiệp nâng cao năng suất, tối ưu chi phí và gia tăng sức cạnh tranh trên thị trường khu vực và quốc tế. Cuộc đua chuyển đổi số trong logistics đang bước vào giai đoạn quyết liệt hơn, nơi doanh nghiệp chậm đổi mới có nguy cơ tụt lại phía sau, trong khi những đơn vị tiên phong ứng dụng AI hiệu quả sẽ nắm lợi thế dẫn dắt thị trường.

Để hiện thực hóa quá trình chuyển đổi số, sự đồng hành của các định chế tài chính cũng đóng vai trò quan trọng. Tại diễn đàn, Ngân hàng HDBank đã giới thiệu các gói giải pháp tài chính dành riêng cho doanh nghiệp logistics, với hạn mức tín dụng không tài sản bảo đảm lên tới 30 tỷ đồng và lãi suất ưu đãi từ 8,7%/năm. Việc hỗ trợ nguồn vốn linh hoạt cho đầu tư công nghệ và tự động hóa được kỳ vọng sẽ trở thành động lực thúc đẩy hình thành hệ sinh thái logistics thông minh, hiện đại và bền vững.

PV